Zamki Joannitów na zachodzie Polski

Joannici byli zakonem rycerskim, który miała swoje komandorie w całej Europie. Również w Polsce są zamki lub ruiny zamków budowane przez zakon Joannitów.

Joannici, zwani także Kawalerami Maltańskim to stary zakon, którego powstanie ściśle związane jest z pielgrzymkami do Ziemi Świętej oraz krucjatami, które doprowadziły do powstania Królestwa Jerozolimy. Początkowo było to bractwo zajmujące się opieką nad pielgrzymami, ich leczeniem i zapewnieniem schronienia. Pod koniec XI wieku przekształcili się w zakon za zgoda papieża, a za patrona obrali św. Jana jerozolimskiego. Obszar działania zakonu Joannitów był podobny, ale w połowie XII wieku zaczyna się stopniowa militaryzacja zakonu, wymuszona przez konieczność nie tylko opieki, ale również ochrony pielgrzymów. Działalność zakonu Joannitów zyskała uznanie w oczach władców chrześcijańskich, książąt i możnych, którzy nadawali im ziemie i budynki oraz przywileje praktycznie w całej ówczesnej chrześcijańskiej Europie.

Na ziemie współcześnie Polskie Joannici przybyli na początku XII wieku, na Śląsk, później do Małopolski i Wielkopolski, obecni byli w Nowej Marchii i na Ziemi Lubuskiej. Ich majątek nie był tak znaczący jak w innych państwach, ale po rozwiązaniu zakonu Templariuszy, Joannitom udało się przejąć część ich posiadłości. Specyficzna sytuacja była w Brandenburgii, gdzie Joannici zawarli układ z Kremmen z władcą Brandenburgii. Na mocy układu Zakon Joannitów przejął jedna trzecią majątku Templariuszy, a margrabia ostał czymś w rodzaju protektora zakonu. W ten sposób powstał Baliwat Brandenburski, którego siedzibą został Słońsk. Baliwat był jednostka nadrzędną w stosunku do komandorii i podlegał przeoratowi, w tym wypadku Przeoratowi Niemiec. Baliwat Brandenburski miał dość dużą autonomię wobec władz zakonu. Kiedy władcy Brandenburgii przyjęli religie protestancką, w ślad za nimi uczynili to Joannici. Nawet wówczas nie zerwali więzi z macierzystym katolickim zakonem i nadal łożyli na jego utrzymanie pewne kwoty (więcej o Joannitach – https://discover.pl/zakon-maltanski-joannici/).

Jeśli mówimy o zamkach Joannitów, to dzisiaj możemy zwiedzać zamki budowane głównie przez Joannitów z Baliwatu Brandenburskiego. Siedzibą Baliwatu został zamek w Słońsku przebudowany z zakupionego w 1426 roku obronnego dworu rycerskiego. Po przebudowie w XVI wieku zamek zyskał wieże, został otoczony fosą zasilaną sąsiednią rzeczką, korzystając z tego, że budowla został zlokalizowana między odnogami rzeki. Zamek został zniszczony przez szwedów w 1652 roku i odbudowany pod koniec XVII wieku, ale już jako pałacowa rezydencja z cechami obronnymi. Mur i fosę zlikwidowano pod koniec XVIII wieku. Zamek Joannitów w Słońsku trwał przez wieki, a został spalony w 1975 roku w niewyjaśnionym pożarze (zobacz ruiny – https://discover.pl/zamek-joannitow-w-slonsku/).

Dobrze zachowaną budowlą jest zamek Joannitów w Łagowie. Dobra łagowskie należały do templariuszy, ale Joannici nie dostali ich po likwidacji tamtego zakonu, tylko zakupili w 1347 roku. Już w 1350 roku zaczęli budować zamek jako siedzibę komandorii. Zbudowali go w całkiem nowym miejscu, tuz przy szklaku handlowym na wzgórzu między jeziorami. Początkowo był to budynek mieszkalny i wieża wpisane w mury okalające dziedziniec. Stopniowo przez wieki dobudowano pozostałe budynki, podwyższono wieżę, zbudowano dodatkowy zewnętrzny mur i zbudowano dużą basztę bramną. Zamek był oblegamy w czasie wojny trzydziestoletniej, ale zanadto nie ucierpiał. Użytkowany jest obecnie jako hotel – https://discover.pl/zamek-joannitow-w-lagowie/.

Bardziej na północy Joannici zbudowali zamek w Swobnicy, również jako siedzibę komandorii. Budowla na planie kwadratu składała się z budynku mieszkalnego, wieży, kaplicy, wszystko wpisane w mur obwodowy. Sąsiednie jezior zasilało fosę, a obok zbudowano podzamcze z budynkami gospodarczymi. Po wojnie trzydziestoletniej Joannici utracili zamek, który z czasem przejęła żona elektora brandenburskiego. Na jej polecenie na bazie zamku powstała barokowa rezydencja, która została opuszczona dopiero na początku XX wieku. Dzisiaj obiekty są zdewastowane, ale powoli są zabezpieczane.

W tym miejscu trzeba wspomnieć o zamku Drahim, który Joannici zbudowali w 1366 roku w Starym Drawsku. Był to typowy zamek gotycki, otoczony fosą zasilana z jeziora, a jego historia jest bardziej związana z Polską niż pozostałe zamki. Kilka lat po wybudowaniu zamku, tereny, na których leżały posiadłości Joannitów, zostały włączone do Polski. Joannici użytkowali je jako lennicy, w tym czasie nikt nie naruszał owego stanu rzeczy. Niestety Joannici prowadzili politykę wrogą Polsce, więc skończyło się tak, że ekspedycja wysłana przez Jagiełłę przegoniła Joannitów, a w zamku zorganizowano siedzibę starosty.

Te kilka zamków przypomina nam, że na naszych ziemiach działał nie tylko zakon krzyżacki, ale również inne zakony rycerskie, które w zasadzie nie prowadziły polityki w kierunku utworzenia własnego państwa. Własne państwo Joannici mieli na Rodos, później na Malcie. Na kontynencie raczej współpracowali z lokalnymi władcami.

30 października 2019
Autor: GazetaNDM

NAJCZĘŚCIEJ CZYTANE

Jak teraz zamknę HIT, to będzie wart tyle, co stodoła na polu

Nowy Dwór Mazowiecki

Jak teraz zamknę HIT, ...

Kiedy w październiku 2016 roku Marek Mikuśkiewicz, swego czasu jeden z najbogatszych Polaków, otwierał największe w Nowym Dworze Maz. centrum handlowe HIT, mieszkańcy byli zachwyc...
Znamy gwiazdy Dni Nowego Dworu

Nowy Dwór Mazowiecki

Znamy gwiazdy Dni Nowe...

Dni Nowego Dworu Maz. przyciągają co roku tłumy mieszkańców miasta. Kto tym razem dla nich zaśpiewa? DeMono, Marek Piekarczyk i Margaret będą gwiazdami tegorocznej edycji Dni No...
W mieszkaniu znaleźli zwłoki

Na sygnale

W mieszkaniu znaleźli ...

W czwartek ok. godz. 10, w jednym z mieszkań przy ul. Wojska Polskiego w Nowym Dworze Mazowieckim znaleziono zwłoki 41 – letniego mężczyzny. Na miejsce udał się prokurator. ...
Siedmiolatek  walczy o życie

Nowy Dwór Mazowiecki

Siedmiolatek walczy o...

Na terenie naszego miasta mieszka 7-letni Kacper, jest taki sam jak każdy inny chłopiec w jego wieku. Lubi się bawić, grać w piłkę, chętnie się uczy. Był radosnym dzieckiem do...
Nie żyje 26-latek. Policja szuka świadków

Na sygnale

Nie żyje 26-latek. Pol...

  Policjanci poszukują świadków wypadku, do jakiego doszło wczoraj, przed godz. 21. na ul. Polskiej Organizacji Wojskowej w Nasielsku. Ze wstępnych ustaleń wynika, że 26-lat...
Pomózmy Agnieszce wygrać z chorobą!

Nowy Dwór Mazowiecki

Pomózmy Agnieszce wygr...

Agnieszka Wójcik od lat całe serce oddaje dzieciom i młodzieży. Dzisiaj sama potrzebuje wsparcia. Pomóżmy jej wygrać z chorobą! Od ponad 20 lat Agnieszka Wójcik jest nauczyciel...
Sprawca uciekł z miejsca zdarzenia, nastolatek zmarł

Na sygnale

Sprawca uciekł z miejs...

Minął rok od tragicznego wypadku w Cegielni Kosewo, gm. Pomiechówek, w którym zginął 15- letni Sebastian. Podejrzanego Łukasza K. postawiono w stan oskarżenia. Sprawca wypadku z...
Remont Mostu Pancera na Narwi: ruch wahadłowy – jak długo?

Nowy Dwór Mazowiecki

Remont Mostu Pancera n...

21 listopada miał zakończyć się remont Mostu Pancera na Narwi w Nowym Dworze Maz. Tymczasem nadal obowiązuje tam ruch wahadłowy. Jak długo jeszcze kierowcy będą się męczyć? ...
Nie żyje 78- latek

Na sygnale

Nie żyje 78- latek

Do tragicznego wypadku doszło wczoraj po południu w Smoszewie, gm. Zakroczym.  78-letni mężczyzna kierując peugeotem prawdopodobnie stracił panowanie nad pojazdem w wyniku czego ...
Prace na moście skończą wcześniej, ale będzie zamknięty

Nowy Dwór Mazowiecki

Prace na moście skończ...

Trwa remont mostu Pancera na Narwi w Nowym Dworze Mazowieckim. W godzinach szczytu korki, związane z utrudnieniami na drodze, sięgają nawet kilku kilometrów. Dodatkowo przejazd prze...